Ongelooflijke liefde en trouw

Langzaam ontworstelde Andrej Michajlovitsj Gagarin zich aan de slaap. Hij kon zich niet herinneren dat het ooit zo ondoordringbaar donker was geweest in hun slaapkamer. Zelfs de klok met lichtgevende wijzers recht tegenover hun bed, kon hij niet ontwaren. En waarom lag hij zo vreemd op zijn rug, met z’n handen boven de dekens over z’n borst gevouwen? Wat deed hem midden in deze inktzwarte nacht ontwaken? En dan die stilte! Waarom hoorde hij niet de vertrouwde en regelmatige ademhaling van zijn geliefde Katharina Nikolajevna Gagarina?

Andrej , de hoofdpersoon in deze bizarre geschiedenis, is een 42-jarige Russische bohemien, die samen met zijn vrouw Katharina woonde in het landelijke Vinovka nabij de grote stad Volgograd, gelegen aan de grote rivier Volgogradskoye. Ondanks de opkomende olie-industrie is deze streek nog rijk aan de typische Russische lijdzaamheid en onderwerping, die verantwoordelijk zijn voor een aanhoudende armoede en drankzucht onder de vergrijzende bevolking. Je vindt er verlaten fabrieksterreinen, omgeven door verwaarloosde en in onbruik geraakte landerijen. Je ziet er kleine, geheel in zwart geklede vrouwtjes met een zwarte hoofddoek op de hoek van de straat staan, starend naar het passerende leven en steunend op hun stok. Uit de plaatselijke cafés strompelen in grauwe kledij gestoken, ongeschoren mannen, die een verwaarloosd gebit ontbloten in de zeldzame gevallen dat ze een lach vertonen. Andrej Michajlovitsj is dan ook niet altijd een bohemien geweest.

Dankzij zijn geliefde Katharina heeft Andrej weten te ontsnappen aan de kommer en kwel van dit oude Rusland. Omdat er in het kleine Vinovka niets te doen was en er dus ook geen werk van betekenis kon worden gevonden, is zij uit verveling gaan schilderen. Ze bleek over een uitzonderlijk talent te beschikken, dat ook door Andrej na verloop van tijd werd onderkend. Hij stelde voor om haar werk te verkopen in de hoop over een gemakkelijke bron van inkomsten te beschikken, maar stuitte op verzet van zijn echtgenote.
– Ach Andrej, wie wil er nu een schilderij kopen van een arme vrouw in een dorp als Vinovka? Er is hier niemand die interesse heeft in kunst. En er is al helemaal niemand die er geld voor over heeft.-
Maar zo gemakkelijk gaf Andrej zich niet gewonnen. Zoals in een composthoop na een periode van warm weer als vanzelf een vuur kan ontbranden, was in hem plotseling een handelsgeest opgelaaid, die zich niet meer liet beteugelen.
– Je moet niet zo min denken over jezelf, mijn lieve Katja. Je werk is beter dan ik gezien heb in al die boeken over de geschiedenis van de kunst die ik laatst in de bibliotheek heb doorgebladerd. Weet je dat sommige  van die werken wel voor meer dan 400 miljoen roebel zijn verkocht? Je moet je werk ook niet hier verkopen, in Vinovka, maar in de grote stad, in Volgograd, waar al die nieuwe rijken uit Moskou naar toe zijn getrokken. Daar zijn ze wel degelijk geïnteresseerd in kunst, daar kan je miljoenen verdienen, ik zweer het je, Katja- bepleitte hij vurig.
Katharina voelde zich natuurlijk gevleid door die lovende woorden, maar kon zich, kind van de streek als ze was,  een eventueel succes niet voorstellen. Niemand in hun dorp had weten te ontkomen aan de armoede en apathie, dus waarom zou het hen wel lukken? Bovendien zag ze op tegen alle drukte en gedoe die een ander leven met zich mee zou brengen. Maar tegelijkertijd was ze verbaasd over de geestdrift en het ongekende optimisme van haar man. Zo kende zij hem niet. Ze wilde dit ongekende verschijnsel, deze oplaaiende gloed,  niet in de kiem smoren. De spanning van het ongewisse won het uiteindelijk van de lijdzaamheid.
– Goed Andrej Michajlovitsj,- zei ze formeel – als jij denkt dat het lukt, moet je het maar proberen, maar op één voorwaarde….-
– En die is…? – vroeg Andrej hoopvol.
– Je verkoopt mijn schilderijen onder jouw naam. Ik signeer mijn werk met jouw naam. Je vertelt niemand dat ik de maker ben en je houdt mij buiten alle gedoe-
En zo geschiedde.

Er brak voor hen een tijd aan van buitenissige rijkdom. Andrej bleek het bij het rechte eind te hebben gehad, want Katja’s schilderijen werden zeer geliefd bij de nieuwe rijken in Volgograd. En na Volgograd volgde Moskou. Zelfs tot in Sint Petersburg was het werk van Katharina bekend geworden, al was het dan onder de naam van Andrej Michajlovitsj. Het geld stroomde binnen en al gauw behoorden Andrej en Katharina tot de meest welvarende en geliefde mensen in Vinovka en wijde omtrek. Ze betrokken een nieuw en groot pand in het hart van hun dorp, dat in de tijd van de laatste tsaar nog als burgemeesterswoning had gefunctioneerd. Het huis had twee verdiepingen en een hele ruime vliering, twaalf slaapkamers, twee huiskamers (op elke verdieping één), vier badkamers, een grote keuken waar probleemloos tien mensen konden eten en een wijnkelder, die ooit dienst had gedaan als gevangeniscel. In de tuin kon met gemak een officieel voetbalveld worden aangelegd, ware het niet dat Andrej een zwembad van Olympische afmetingen had laten plaatsen. Hij organiseerde regelmatig grootse feesten in en om hun nieuwe huis, waarbij alle nieuwe rijken uit Volgograd en enkele notabelen uit Vinovka waren uitgenodigd. Katharina zag het allemaal met lede ogen aan, maar kon op de vliering haar eigen atelier inrichten en zich naar hartenlust wijden aan de passie die haar en haar man zoveel welstand en aanzien bleek op te leveren.

Maar zoals altijd had dit succes ook een keerzijde. Andrej was vaker in Volgograd te vinden dan bij zijn Katja. Hij leurde overal met de schilderijen van zijn geliefde en onderhield nauwgezet al zijn zakelijke contacten door alle feesten en partijen in de grote stad af te lopen. Er was geen feestje waarbij hij niet werd uitgenodigd. Niet alleen vanwege de vermaardheid van ‘zijn’ schilderijen, maar ook omdat hij zo hartstochtelijk en aangrijpend kon vertellen over zijn ‘eigen’ werk. Elk doek waarmee hij kwam aanzetten, voorzag hij van kundig en technisch commentaar. Hij vertelde vaak grappige en wonderlijke anekdotes over het tot stand komen van ‘zijn’ werk, wat misschien wel de basis vormde voor het ongekende succes. Andrej was in zeer korte tijd zeer geliefd geworden, niet in de laatste plaats bij de vrouwen van al die gefortuneerde kopers van ‘zijn’ kunst. Het gebeurde dan ook regelmatig dat hij de nacht doorbracht in het bed van één van deze vrouwelijke bewonderaars en niet meer terugkeerde naar zijn eigen Katja. Andrej schaamde zich wel voor zijn gedrag, voor zijn drankzucht en overspeligheid, maar vergoelijkte dit door zich voor te houden dat hij dit alles deed in het belang van Katherina en haar werk. Elke keer als hij na een nacht vol drank en lust terugkeerde naar Vinovka, verzuchtte Katherina gelaten:
– Andrej Michajlovitsj, waar was je nu weer vannacht? Waarom kunnen we niet een gewoon en gelukkig leven lijden samen? Wat moet je toch de hele tijd in de grote stad bij al die snobs?- en vaak barste ze daarbij in snikken uit.
– Zaken, Katharina Nikolajevna, zaken,- antwoordde hij dan kribbig. Maar inwendig bloedde zijn hart, want hij hield zielsveel van zijn Katja.

In het pikkedonker voelde Andrej aan de lakens. Wat voelde die toch vreemd aan, niet als de kostbare zijde die hij gewend was. Het leek wel linnen. Waarom lag zijn Katja niet zoals altijd met haar been over de zijne heen? Lag hij soms niet in zijn eigen bed? En waarom was het hier zo benauwd? Hij had gisterenavond weliswaar flink gedronken, maar hij wist zeker dat hij ondanks zijn beneveldheid toch naar huis was gegaan deze keer, vooral uit schuldgevoel. Hij tastte met zijn linkerhand naast hem, maar voelde niet het zachte vlees van zijn geliefde. Hij stuitte op iets hards. Hout, het was hout, hij wist het zeker. Lag hij aan de muurkant? Snel tastte hij nu met zijn andere hand rechts van hem. Maar ook daar vond hij niet de zachte warmte van zijn Katja. Ook hier voelde hij hout, ruw hout nog wel, goedkoop hout vol splinters.

Terwijl Andrej Michajlovitsj de situatie probeerde te begrijpen, doorbrak een donderend geraas de immense en beangstigende stilte. Andrej schoot van schrik overeind en stootte met kracht zijn hoofd. Een grote splinter bleef achter in zijn voorhoofd. Hij verbeet de pijn en probeerde de splinter uit zijn huid te trekken. En al doende drong het langzaam tot hem door: hij lag in een kist, een houten kist…..een doodskist!
Hij was nog nauwelijks van de schrik bekomen of hij hoorde opnieuw een hard gedruis boven zijn hoofd, alsof er honderden knikkers op een houten vloer werden gegooid. Andrej, die niet dom was, begreep dat het geluid niet werd veroorzaakt door knikkers, maar door aarde. Hij lag in zijn doodskist en werd nu schep voor schep levend begraven! Paniek maakte zich van hem meester. Uit alle macht sloeg en schopte hij tegen de houten wanden van zijn gevangenis. Maar er was zo weinig ruimte in de kist, dat hij alleen wat zachte klopjes teweeg kon brengen. Hij begon te schreeuwen, maar zijn stem werd door doodsangst overmand, waardoor hij niet meer dan een schriel gepiep kon voortbrengen. En weer volgde er het donderende geraas van de volgende schep aarde op zijn kist.

Hijgend en zwetend berustte Andrej in zijn lot. Hoe heeft het toch zo ver kunnen komen? Had zijn Katja genoeg gehad van zijn escapades en hem tijdens zijn roes in een kist gegooid? Als hij eerlijk was, kon hij haar geen ongelijk geven, andersom had hij zeker hetzelfde gedaan. Plotseling dacht hij aan zijn reputatie. Nu zou alles uitkomen! Heel Vinovka en Volgograd, heel Rusland zou te weten komen van zijn bedrog. Hij zou sterven als een oplichter, niet als een gerespecteerd schilder. Deze nare gedachte werd onderbroken door weer een schep aarde die op zijn kist belandde. In de stilte die er op volgde, meende Andrej een stem te horen. Hij spitste zijn oren en probeerde zich uit alle macht te concentreren op dit menselijk geluid. Was dat niet de stem van zijn geliefde Katja?
– Ach Ivanov Petrovitsj, vertelt u mij toch hoe ik nu verder moet! U als doodgraver heeft al zo vaak met dit leed te maken gehad. Kan een mens hier overheen komen?- hoorde Andrej Katja duidelijk zeggen, al kwam het geluid van ver.
– Het is nu al vijf dagen geleden dat ik hem dood naast me in bed vond en nog kan ik het niet geloven. En hoe moet het verder met mij? Zonder zijn schilderijen zal ik weer aan de bedelstaf geraken, roemloos en arm sterven. Ik kon nu al niet eens meer een behoorlijke kist voor mijn Andrej kopen. Ivanov Petrovitsj, vertel me toch hoe ik verder moet?-

In het duister van zijn kist hoorde Andrej de gebroken stem van zijn vrouw. De tranen stroomden hem over de wangen bij het horen van zoveel verdriet, zoveel liefde en zoveel trouw.